وَ لا تَقْرَبُوا الزِّنى ( 1 ) . . . ، وَلا تَقْرَبُوا مالَ ] ( 2 ) يَتِيمِ ( 3 ) . . . ، و مانند اين آيات . و قرآن بيشتر از اين جنس است [ 1 - پ ] . و قسمت سه‌ام ( 4 ) آن كه به ظاهر آيت مراد معلوم نشود ( 5 ) مفصّل ( 6 ) و آن را مجمل خوانند ، مثل قوله تعالى : وَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَآتُوا الزَّكاةَ ( 7 ) . . . ، و قوله تعالى : وَلِلَّه عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ ( 8 ) . . . ، چه مراد خداى به ظواهر اين آيات مفهوم ( 9 ) نمىشود از تفصيل ( 10 ) نماز و كيفيّت آن و احوال زكات و كميّت آن و افعال حجّ و احكام آن تا شارع - عليه السّلام - بيان نكند و تفصيل ندهد ، ما را راه نباشد به آن و رخصت نباشد خوض كردن در آن جز به وحى از قبل خداى - جلّ جلاله - به شارع - عليه السّلام - چه شرايع تبع مصالح بود و مصالح در اين باب جز خداى تعالى نداند . و قسمت ( 11 ) چهارم آن بود كه لفظش مشترك بود از ميان دو معنى يا بيشتر ، و هر يكى از آن روا بود كه مراد بود ، اين قسمت ( 12 ) را متشابه خواند ( 13 ) ، حكم او آن بود كه حمل كنند آن را بر محتملات خود و آنچه ممكن بود كه در لغت آن وجه محتمل بود آن را و دليلى منع نكند از حملش بر آن وجه ، و قطع نكنند بر مراد خداى تعالى الَّا به نصّى از رسول - عليه السّلام - يا از ائمّه - عليهم السّلام - كه قول ايشان حجّت باشد در دين ، و هر گه كه آيتى چنين بود كه محتمل بود دو وجه را ، و دليلى پيدا شود كه ( 14 ) يك وجه نشايد كه مراد خداى تعالى باشد ، قطع توان كردن كه آن وجه ديگر مراد خداى تعالى بود ، و مثالهاى اين در جايگاه خود در شرح آيات متشابه بيايد - ان شاء اللَّه تعالى .

--> ( 1 ) . سورهء بنى اسرائيل ( 17 ) آيهء 32 ، چاپ شعرانى ( 1 / 3 ) و قوله . ( 2 ) . اساس : ندارد ، از مج افزوده شد . ( 3 ) . سورهء انعام ( 6 ) آيهء 152 ، و سورهء بنى اسرائيل ( 17 ) آيهء 34 . ( 4 ) . مج ، آج ، لب ، وز ، مر : سيوم ، دب ، فق ، مب : سيم . ( 5 ) . اساس : با خطى متفاوت از متن بدون . ( 6 ) . دب ، مب ، مر : مفصّلا . ( 7 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 43 و 110 ، و سورهء نساء ( 4 ) آيهء 77 ، و سورهء نور ( 24 ) آيهء 56 ، و سورهء مزّمّل ( 73 ) آيهء 20 . ( 8 ) . سورهء آل عمران ( 3 ) آيهء 97 . ( 9 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : معلوم . ( 10 ) . مج ، وز : تفسير . ( 11 ، 12 ) . دب ، مب ، مر : قسم . ( 13 ) . همهء نسخه بدلها : خوانند . ( 14 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر جز .